شناخت گل رز

رُز، گل سرخ، گل محمدی، گل سوری، یا وَرد،[۱] سرده ای از تیرهٔ گل سرخ است که در حدود ۱۵۰ گونه دارد. محل اصلی رویش رز خودرو در نیمکرهٔ شمـا لی کرهٔ زمین است و تحالا در نیمکرهٔ جنوبی رز خودرو مشاهده نشده است.[۲] گل رز در بسیاری از مناطق ایران ببهتر ی می روید همین طور در اکثر مناطق خاوربین ه، اروپا و روسیه همچنین بـه زیاد ی یافت می شود. این گیاه برای مصارف صنعتی بطور عمده در کشورهای بلغارستان، ترکیه و فرانسه کشت می شود. در سال ۱۹۷۹ محققان در انجمن جهان ی رز توافق کردند تـا رزها در سه گروهِ رزهای خودرو، رزهای باغی قدیمی و رزهای باغی جدید قرار گیرند همین طور رزهای انگلیسی همچنین بـه مجموعه ای از گل های رز باغی گذشته و جدید گفته می شود که توسط پرورش دهندهٔ رز انگلیسی، دیوید اوستین بوجود آمده اند. تحالا بیش از ۲۰٬۰۰۰ رقم رز نامگذاری شده است و هر ساله صدها نوع جدید همچنین بـه این مجموعه اضافه می شود. رز بـه عنـوان ملکهٔ گل ها شهرت دارد. پرورش رز فقط برای لذت بردن از زیبا یی این گل نیست بلکه از این گل برای عطرسازی، تهیهٔ چای، مربا، لیکور و بسیاری مواد خوراکی دیگر مصرف می شود. عطر رز آرامش بخش سیستم عصبی است و در آسان بـه خواب رفتن آدم تأثیر دارد و بـه همین سبب در عطراصلاح ی بکار برده می شود. اسانس رز گرانترین اسانس جهان است و هر گرم آن معادل یک گرم طلا در بازار جهان ی قیمت دارد. گل رز از نظر کثرت قرار گرفتن در اهمیت گل ملی مقام نخست را در بین همه گل ها دارد و در ۱۰ کشورِ ایران، آمریکا، انگلستان، ایتالیا، رومانی، عراق، عربستان سعودی، مراکش، لوکزامبورگ و بلغارستان بـه عنـوان گل ملی انتخاب شده است.

گل

نام

rose واژه ای است فرانسوی از لاتین rosa که واژه ای دخیل از یونانی ῥόδον rhódo-n (یونانی آیولی: ϝρόδον wródo-n) است. ریشهٔ نهایی واژهٔ یونانی بـه صورت نیاهندواروپایی *wrdho- (حالت فونتیک: *wr̥dʰo-) مرمت شده است. واژهٔ یونانی مذکور احتمالاً مستقیماً از نیاهندواروپایی نیست بلکه از طریق فارسی باستان *varda- وارد آن شده است. نظریهٔ دیگر این است که واژهٔ یونانی وام واژه ای از یک زبان تراسی-فریگی (و آن هم برگرفته از نیاهندواروپایی) است، چون رز علاوه بـر ایران در مقدونیه و تراکیه همچنین می روییده است. در اوستایی این واژه varǝδā ثبت شده که قدیمی ترین حالت ثبت شدهٔ این واژه از بین زبان های ایرانی است. این واژه از زبان های ایرانی وارد زبان های سامی هم شده است، از جمله آرامی ורדא wardā/wurdā (سریانی ܘܪܕܐ)، عربی وَرْدَة و عبری ורד wéreḏ، که همگی بـه مفهوم «رز» هستند . واژه ارمنی վարդ vard بـه مفهوم «رز» همچنین از ایرانی بین ه است. در قسمت ی این واژه بـه شکل wār درآمده است (ard ایرانی باستان در قسمت ی بـه ār تبدیل می شود).

در فارسی کلاسیک و تـا ۳ ۲ قرن اخیر بـه رز «گل» گفته می شد و «گلاب» بـه آبی که از آن بـه دست می آید (مقایسه بکنید بـا ترکی استانبولی gül که مفهوم «رز» را حفظ کرده است، که از ترکی عثمانی gül و آن هم از فارسی کلاسیک است) بعدها این واژه لفظ عام تری یافت و بـه انواع گوناگون گل اطلاق شد. «گل» فارسی از فارسی بین ه gul است که ریشهٔ آن نهایتاً بـه همان فارسی باستان *varda- می رسد: طبق قواعد زبان شناسی تطبیقی زبان های ایرانی، در زمان تحول ایرانی باستان بـه ایرانی بین ه، خوشهٔ -rd- بـه -l- تبدیل می شود (*varda- → *vala-)، و مصوت های انتهایی حذف می شوند (*vala- → *val)، و vV- (منظور از «V» یک مصوت است) بـه gu- تبدیل می شود (*val → gul).

تیره شناسی

گل سرخ متعلق است بـه تیره ای از گیاهان بـه نام تیرهٔ گل سرخ، بـه غیر از گونه های گل سرخ، گیاهانی از قبیل توت فرنگی، تمشک، آلو، هلو و گیلاس همچنین در این تیره جای می گیرند. گل های گیاهان تیره گل سرخ تمام دارای ۵ کاسبرگ و ۵ گلبرگ و پرچم های بسیار هستند . در مـورد گل سرخ چون گونه های پیوندی و تربیت شده بـر اثر پرورش حاصل شده اند، معمولا تعداد گلبرگ ها خیلی می شود. تیرهٔ گل سرخ اکثرا ً بـه ۴ زیرتیره تقسیم می شود که یکی از آنها رزوئیده نام دارد. سردهٔ گلِ رز که حاوی همه رزهای خودرو است از زیرتیرهٔ رزوئیده منشعب می شود. سردهٔ رز خود بـه ۴ زیرسرده تقسیم می شوند. یکی از این زیر سرده ها رز نامیده شده است و زیرسردهٔ رز همچنین بـه ۱۰ بخشه تقسیم می شود.

[۱۵]